Người nhìn tranh
Tranh nhìn người
Người chẳng nói
Tranh lặng im
Hoa rơi ý xuống
Hồn tôi nhặt lại
Vội soi nhân ảnh
Lặng nhìn dung nhan
Trong tranh
Thấy nhớ,
Có lần Đức Phật giảng pháp ở núi Linh Sơn, giai thoại kể rằng ngài giơ một bông hoa lên và chẳng nói gì cả. Ngài cứ thế nhìn bông hoa hàng giờ mà vẫn không nói gì. Các đệ tử của ngài đều bồn chồn không hiểu điều gì đã xảy ra, bởi trong những buổi giảng pháp trước đây, ngài có im lặng như vậy bao giờ đâu. Một sự im lặng mơ hồ, một buổi giảng pháp khác hẳn truyền thống giảng pháp vốn có của Đức phật khiến sau này nhiều người đã chủ ý cắt giai thoại này khỏi kinh điển Phật giáo. Họ cho rằng nó là một giai thoại được người đời sau tạo dựng, tô vẽ, khác xa truyền thống duy lý vốn có của Đức Phật.
Riêng Osho – (một lần nữa lại phải thỉnh Osho về) không tin như thế. Osho bảo chính cái khoảnh khắc im lặng trước bông hoa là khoảnh khắc “Phật” nhất. Người ta có thể bỏ đi mọi kinh điển dài dòng nhưng nhất định không được bỏ đi khoảnh khắc im lặng đó. Osho bảo hàng giờ liền im lặng nhìn bông hoa, Đức Phật đã đi vào trong bông hoa.
Bạn sẽ đi vào một căn phòng, đi vào một trường học, đi vào một văn phòng, đi vào một quốc gia, nhưng có bao giờ bạn đi vào một bông hoa? Nếu thực hành đi vào bông hoa trong nhiều giờ, nhiều ngày, nhiều năm tháng, bạn có thể thấy gì? Nếu không thấy gì, bạn sẽ kể cho người khác rằng bạn “không thấy gì”. Nếu thấy một cái gì đó, bạn sẽ kể cho người khác về “một cái gì đó”, có phải vậy không nào? Bạn sẽ kể, vì nếu không kể, không nói, không chia sẻ thì bạn đã không còn là bạn nữa. Vậy thì theo bạn, Đức Phật sẽ kể gì?
Trong giai thoại nói trên, Đức Phật chẳng kể gì cả. Đám đệ tử nóng lòng chờ đợi ngài sẽ kể gì đó. Họ đã chuẩn bị sẵn tâm lý để lắng nghe ngài rao giảng. Nhưng điều duy nhất ngài làm vẫn chỉ là lặng lẽ. Lặng lẽ và lặng lẽ. Một sự lặng lẽ tối cao.
Sự lặng lẽ kéo dài mãi cho đến khi có một nụ cười bất giác vang lên. Nụ cười ấy là của Ma Ha Ca Diếp, một người mà ở thời điểm ấy chỉ là một đệ tử vô danh tiểu tốt khi đặt cạnh những đại đệ tử trí huệ của Đức Phật như Xá Lợi Phất hay Mục Kiền Liên. Nụ cười của Ma Ha Ca Diếp phá tan sự im lặng và giai thoại kể rằng sau nụ cười ấy, Đức Phật nói:
– “Những gì nói được ta đã trao lại cho các ngươi, những gì không nói được ta trao lại cho Ma Ha Ca Diếp.”
Đức Phật đã im lặng đi vào một bông hoa và bây giờ Đức Phật trao lại cho Ma Ha Ca Diếp sự im lặng của mình. Đấy là sự im lặng của chân đế. Đấy là sự im lặng của bản thể tuyệt đối. Đấy là sự im lặng mà mọi giới hạn của các quy ước không thể chạm vào.
Con người có thể sinh tồn và đối thoại với nhau là nhờ các hệ quy ước, mà ngôn ngữ chính là một hệ quy ước điển hình. Nếu không có các hệ quy ước, con người đã không là con người. Nhưng cũng vì kiến chấp vào các hệ quy ước, từ đó nảy lên những cái tâm phân biệt về sang – hèn, giàu – nghèo, cao – thấp, trên – dưới…mà con người đau khổ. Ngay cả việc nghĩ về trạng thức tồn tại của một bông hoa, rồi dùng mọi tri kiến Đông – Tây từng có để luận đàm về sự tồn tại ấy cũng có nguy cơ mở ra một cánh cửa của đau khổ.
Bông hoa có chạy trốn khỏi cái cây không?
Cái cây được quyền trách móc bông hoa không?
Hạt mầm có hy sinh oan uổng quá không?
Khi chúng ta còn đặt ra những câu hỏi đó là khi cái tâm kiến chấp của chúng ta còn dính mắc. Nó dính mắc vào đâu? Vào chính những hệ quy ước mà loài người chúng ta tưởng tượng ra. Đức Phật chỉ im lặng trước bông hoa. Ma Ha Ca Diếp đột nhiên phá lên cười trước sự im lặng bản thể đó. Đức Phật truyền sự im lặng bản thể cho Ma Ha Ca Diếp. Thế là đủ!
Bạn hãy thử đi vào một bông hoa và thực hành im lặng như Đức Phật. Bạn hãy tiếp tục đi vào một cành hoa, rồi đi xuống tận cùng cái hạt mầm đầu tiên tạo nên hoa. Biết đâu, sẽ có một tiếng cười khanh khách của trời đất vang bên tai bạn.
Còn bây giờ tôi sẽ thưởng thức tranh theo cách rất riêng, ngắm tranh để thấy dung nhan.
Tác Giả – Thiên Kim
